Control Design
Kontrol kaybolmadan otomasyon tasarlarız.
Control Design, sistemin sınırlarını karar seviyesinde kurar. Hangi iş otomatik yürür, hangisi öneri olarak kalır, hangisi insan onayı olmadan ilerlemez burada ayrılır.
Tasarım ilkesi
Kontrol frene basmak değildir.
Karar seviyesi
Kontrol matrisi
| Seviye | Sistem davranışı | Uygun zemin |
|---|---|---|
| Auto-run | İşi doğrudan yürütür. | Düşük risk, açık kural, geri alınabilir işlem |
| Suggest | Öneri üretir; insan seçer. | Bağlam açık ama son yorum insanda kalmalı |
| Approve | Onay olmadan ilerlemez. | Finansal, hukuki veya müşteri etkisi yüksek karar |
| Audit | İz bırakır ve incelenebilir kalır. | Kalite, denetim veya itiraz ihtimali olan işlem |
Tasarım koşulları
Kontrol borcu
Yanlış kontrol seviyesi sonradan pahalıya döner.
Sistem hızlı görünürken ekip güvenmiyorsa kullanıcı eski akışa döner. Sistem yavaşlatılıyorsa otomasyon yükü taşımak yerine yeni bekleme üretir.- Geri alma yolu
- Rol ayrımı
- Neden kaydı
- Sessiz hata alarmı
Kontrol kararı
Prensipler
Görünür karar
Sistem neyi neden önerdiğini anlaşılır biçimde bırakır.
Geri alma yolu
Kritik işlemlerde düzeltme ve iptal yolu korunur.
Rol ayrımı
Yapan, onaylayan ve denetleyen roller karışmaz.
Sessiz hata yok
Belirsizlik saklanmaz; ilgili kişiye taşınır.
Kontrol tasarımından çıkanlar
Bu aşama sonunda sistemin yetki sınırı, insan kararı ve kayıt ihtiyacı açık hale gelir.
Control Matrix
Adım bazında otomasyon, öneri, onay ve log seviyeleri.
Approval Paths
İnsan kararının gerektiği durumlarda izlenecek yollar.
Audit Requirements
Hangi işlemlerin nasıl izleneceği.
Fallback Rules
Belirsizlikte sistemin ne yapmayacağı.
Sonraki aşama
AI Execution Layer
Kontrol seviyesi netleşince AI Execution Layer model, araç, veri ve kayıt katmanlarını bu sınırların içinde kurar.